Expansievat van je cv: werking, onderhoud en druk

Het expansievat houdt de druk in je centrale verwarming onder controle. Water zet uit als het opwarmt en krimpt als het afkoelt: het vat vangt dat verschil op, zodat de druk nooit te hoog en nooit te laag wordt. Het vat verliest met de jaren wat druk. Laat het daarom minstens om de twee jaar nakijken, liefst elk jaar.

Bijna elke cv-installatie heeft een expansievat, maar weinig mensen weten wat het doet tot de druk begint te schommelen. Hieronder lees je wat het vat doet, wat je merkt als het niet goed werkt en hoe vaak je het laat nakijken.

Wat doet het expansievat voor jou?

Het water in je verwarming zet uit wanneer het opwarmt en krimpt wanneer het afkoelt. Daardoor stijgt en daalt de druk in alle leidingen. Het expansievat vangt die schommelingen op en beschermt je installatie op drie manieren:

Hoe werkt het?

Vandaag plaatst men bijna altijd een gesloten expansievat onder druk. Binnenin scheidt een membraan, een wand van rubber of elastomeer, het gas van het water. Warmt je verwarming op, dan stroomt het uitgezette water naar het vat en wordt het gas samengedrukt. Koelt ze af, dan stroomt het water terug en zet het gas weer uit.

Open expansievaten, op het hoogste punt van de installatie, worden nog zelden gebruikt: er komt voortdurend zuurstof in het water, je verliest water door verdamping en ze kunnen bevriezen in een ruimte die niet vorstvrij is.

Wat merk je als het vat niet goed werkt?

• De druk van je installatie schommelt of valt weg.
• Het veiligheidsventiel opent en je verliest water wanneer de verwarming warm is.

De oorzaak is vaak een vat dat voordruk verloren heeft, of een vat dat te klein is. Laat dan de voordruk meten en corrigeren. Blijft het probleem, laat de installatie dan ook op lekken nakijken.

Wat is de voordruk en waarom daalt hij?

De voordruk is de druk van het gas in het vat, voor er water in komt. Die moet juist ingesteld zijn, afhankelijk van het hoogteverschil tussen het vat en het hoogste punt van je installatie.

Met de tijd daalt die voordruk. Het gas dringt langzaam door het membraan en lost op in het water. Bij nieuwe vaten met variabele druk kan dat verlies volgens laboratoriumproeven na 6 maanden oplopen tot 5 à 35%. Hoe snel het gaat, hangt af van de kwaliteit van het membraan. Sommige membranen houden het gas beter tegen, maar scheuren sneller.

Ook een lekkend ventiel kan gas laten ontsnappen: een eenvoudige lektest met zeepwater is aan te raden. Een vulling met zuivere stikstof in plaats van lucht geeft minder gasverlies en minder risico op roest.

Hoe vaak laat je het expansievat controleren?

Laat de voordruk minstens om de twee jaar controleren, idealiter elk jaar, of zo vaak als de fabrikant voorschrijft.

Een goede installateur:

• meet de voordruk en corrigeert ze als dat nodig is;
• noteert de datum en de gemeten voordruk op een document dat bij het vat bewaard wordt;
• ziet zo op tijd wanneer het vat preventief vervangen moet worden.

Tip: een afsluitkraan die je kan vergrendelen en een aflaatkraan tussen het vat en je ketel of warmtepomp maken de controle eenvoudiger. Tijdens de werking van de installatie moet die verbinding wel open blijven.

Waar hoort het expansievat te zitten?

Laat controleren dat het vat:

Staan het vat, de pomp en de ketel of warmtepomp in de verkeerde volgorde, dan kan de druk in de leidingen onder de gewone luchtdruk zakken.

Wanneer vervang je het expansievat?

Verliest het vat snel voordruk, dan is een membraan van slechte kwaliteit vaak de oorzaak. Wacht dan niet te lang met vervangen. Door gasverlies ontstaan er roestdeeltjes in de installatie. Die kunnen bezinken in je ketel of warmtepomp, of leidingen en regelkranen verstoppen. Een expansievat van de juiste grootte dat goed onderhouden wordt, verlengt dus ook de levensduur van de rest van je verwarming.

Veelgestelde vragen

Wat doet een expansievat in een cv-installatie?

Het vangt het water op dat uitzet wanneer je verwarming opwarmt. Zo blijft de druk binnen veilige grenzen, komt de installatie niet in onderdruk en is er een kleine waterreserve.

Hoe vaak moet de voordruk van het expansievat gecontroleerd worden?

Minstens om de twee jaar, idealiter jaarlijks, of volgens de voorschriften van de fabrikant.

Waarom daalt de druk in mijn cv?

Een expansievat dat voordruk verliest of een te klein vat kan de druk laten schommelen. Het gas in het vat verdwijnt geleidelijk door het membraan. Laat de voordruk meten en corrigeren, en laat bij een blijvend probleem ook nakijken of er een lek is.

Bron: WTCB - Rapport 22 (2022), Rapport 14 (2013).